(Elisabeth) Vind u dat er te weinig onderzoek gedaan wordt naar hersenziektes?

We doen wat we kunnen met de middelen die er zijn. Ik merk dat het aantal onderzoekers stijgt. Zo zijn er researchers die de gezonde hersenen bestuderen. Hersenen zijn een bijzonder complex orgaan waar we heel weinig over weten in vergelijking met andere organen van het lichaam. Maar er is ook meer interesse voor zieke hersenen. Er komen hier jonge mensen die voor hun doctoraat specifiek rond dementie willen werken. Er is een fascinatie gegroeid, soms als gevolg van mijn lezingen. Dat is een pluspunt. Maar we kunnen maar werken met de middelen die we krijgen. Experimenteel onderzoek in een laboratorium kost heel veel geld, méér dan onderzoek in de humane wetenschappen, waar men met een pen en papier al kan werken.

Er moet meer geïnvesteerd worden. Vandaag wordt er slechts 5 tot 10 % geïnvesteerd van het totale bedrag dat gaat naar kankeronderzoek, hart en bloedvaten en hersenonderzoek in het algemeen. Dat is een complete wanverhouding als je kijkt naar het aantal mensen dat wordt getroffen door een of andere hersenaandoening. Daarvoor ga ik op de bres. Ik kan dat doen omdat ik onafhankelijk ben. Alle onderzoeksgeld gaat naar het onderzoek, nooit naar mij als wetenschapper. Als ambtenaar kan ik niet meer verdienen dan wat ik nu verdien. Bij artsen is er toch altijd een potentieel belangenconflict omdat hun salaris afhangt van de patiënten die bij heb komen.

Ik heb al een aantal Vlaamse ministers warm kunnen maken om te investeren, maar dat is niet genoeg. Ik heb gisteren in De Ochtend van Radio 1 nog gezegd dat de inspanning van een hele regering moet komen, en zelfs van alle regeringen in België. Europa kan faciliteren, adviezen geven en richtlijnen opstellen, maar kan niet financieren. Dat moet elke lidstaat doen. Maar er is nog niet de noodzakelijke investering om de achterstand in te halen, laat staan dat men pro-actief zou werken. Er komt een tsunami aan van dementie, depressie (nog veel frequenter!), autisme bij kinderen, ADHD en andere aandoeningen in onze samenleving waar tot vandaag geen enkele medicatie bestaat die efficiënt werkt.

Er moeten voorvechters zijn die bereid zijn om hun nek uit te steken. Ik zal er blijven voor vechten tot ik er niet meer ben.

(Jeroen) U hebt de hersenbank aangehaald. Ik veronderstel dat die nog altijd aangevuld wordt met nieuwe donoren. Zijn er specifieke kwalificaties om als hersendonor opgenomen te worden?

Iedereen kan als hersendonor optreden. Ook jonge mensen, omdat wij hersenen van verschillende leeftijden moeten kunnen bekijken. Je kan natuurlijk geen hersenen los van het lichaam bekijken en dan terugplaatsen. Je mag ook geen biopsies meer nemen als er geen relevantie is. Je kan alleen nog met beeldvorming werken. Die is heel sterk geëvolueerd, maar geeft toch niet dezelfde mogelijkheden als organen.

Er is een wet op orgaandonatie, die geïntegreerd is in een overkoepelende wet i.v.m. lichaamsmateriaal voor transplantatie enerzijds en voor experimenteel werk anderzijds. Hersenen zijn een orgaan, maar worden niet getransplanteerd. Toch zitten ze in die orgaanwet. Bij elke hersendonatie werken we volgens ethische regels, waarbij (1) het afstaan wordt besproken met de persoon in kwestie of de rechstpersoon die de patiënt vertegenwoordigt – er moet een “informed consent”, een geïnformeerde toestemming zijn – en (2) het niet beschouwd wordt als “donatie” maar als deelname aan het wetenschappelijk onderzoek.

We stellen vast dat meer en meer mensen tot hersendonatie bereid zijn. Ons grootste probleem is dat we voor een vergelijkende studie alle leeftijdsgroepen moeten hebben, en ook voldoende controlepersonen die geen dementie hadden. We proberen nu controlepersonen in de samenleving te bereiken en hun deelname aan het genetisch onderzoek  te vragen. Zij krijgen ook al de uitleg over de “informed consent”.

(Jeroen) Bent u zelf ook bereid om uw hersens af te staan?

Ik ben daar zeker toe bereid en zou zeer vereerd zijn om mijn hersenen aan de hersenenbank te schenken. Hersenen zijn een prachtig orgaan. We hebben al genoeg lichaamsdonaties in de geneeskunde, maar hersendonaties zijn belangrijk.

(Jeroen) U hebt al verscheidene titels en prijzen gewonnen. Hecht u daar als wetenschapper waarde aan?

Ik heb het daar meestal moeilijk mee. Ik ga niet graag vooraan staan, zeker niet als het over dat soort prijzen gaat. Ik heb het geleerd in de loop van de tijd, maar het blijft moeilijk omdat ik sowieso aan wetenschap doe. Als ik daar een prijs voor krijg vraag ik mij altijd af: “Waarom ik? Waarom niet iemand anders?”. Er worden weinig prijzen gegeven en ik zie veel mensen die ze ook wel verdienen. Dan voel je je daar toch wel een beetje verveeld over. Volgende week krijg ik een prijs in New York (de Metlife Foundation Award in Medical Research, nvdr), ik ga niet graag vooraan staan, je moet daar een attitude in ontwikkelen. Ik heb wel geleerd dat zo’n prijs betekent: geld voor het onderzoek (net zoals mijn lezingen). Maar hij helpt ook wanneer je subsidies aanvraagt, omdat zo’n internationale prijs je een credibiliteit geeft waar ze niet aan voorbij kunnen gaan. Ze kunnen niet negeren dat je een heel goede wetenschapper bent. Daarom ben ik blij met een prijs. Dan ga ik daar staan en geef interviews, en dan denk ik: “ik heb ze weer!” (lacht).

Als er een periode is geweest zonder prijs, dan moet ik oppassen. Want wetenschappelijk onderzoek is keihard, veel harder dan de politiek. In de politiek is men openlijk hard in de plenaire vergadering van het federale parlement, maar zit men samen te lachen in de cafetaria. Maar in de wetenschap doet men alles zonder dat je het ziet. Alles is peer review (internationale wetenschappers beoordelen elkaars werk via tijdschriftartikels, nvdr). Maar uw internationale peers zijn uw competitors (concurrenten), hé! Vriendelijk in je gezicht maar daarna een dolk in je rug. Topwetenschappers zijn gehaaide mensen. Dat is een van de redenen waarom ik een van de weinige vrouwen ben die aan de top werkt.

Ik heb dus geleerd de prijzen te gebruiken ten voordele van het onderzoek. Dan mogen ze mij een “topwetenschapper” noemen: als het maar geld opbrengt. Dat weten ze hier op het departement heel goed. Wanneer ze weer eens een video komen maken naar aanleiding van een prijs, dan zeggen we achteraf: “als het maar geld opbrengt!” Het geeft je een label die men je niet meer kan afnemen. Wetenschap is geen vriendelijke wereld, dames: je moet durven van je “afspreken” (bedoeld wellicht: “afbijten”, nvdr)! Soms zet ik een tweede gezicht op en dan ben ik weer gereed voor het gevecht. Mensen die mij niet kennen denken dat ik zo [hard] ben, maar wie mij kent weet dat het puur theater is. Ik ben zéér goed geworden in theater spelen! Alles voor de wetenschap! (lacht)

Deze veelzijdigheid is op zich al merkwaardig. Maar daarbij komt nog dat ze ook aan de top staat in een door mannen gedomineerd vakgebied. Mevrouw Van Broeckhoven “teaches by example”: met talent, karakter en doorzettingsvermogen kan ook een vrouw een carrière uitbouwen en een leidinggevende positie innemen.

Kortom: een boeiende persoonlijkheid en een inspirerend rolmodel voor al onze leerlingen! Daarom wilden we proberen haar voor ParCour te interviewen. We stuurden haar een geargumenteerd verzoek, en tot onze aangename verrassing was ze bereid voor ons tijd vrij te maken in haar gevulde en strak beheerde agenda.

Op 4 mei trokken Ellen Caers, Lore D’Haene, Jeroen Maes en Elisabeth Rosseel (alle van 6C) naar haar Departement Moleculaire Genetica (VIB) aan de Universiteit van Antwerpen. Na een vriendelijke verwelkoming door haar secretaresse mochten we in de vergaderzaal plaatsnemen, waar onze leerlingen nog even hun vragen konden overlopen en hun stembanden irrigeren met een stimulerend “doch” niet-alcoholisch drankje. Dan kwam Professor Van Broeckhoven binnen en begroette ons hartelijk. Het vraaggesprek kon beginnen.

Verschillende thema’s kwamen aan bod, zoals haar studies en wetenschappelijk werk, vrije tijd en persoonlijk leven, de vrouw in de wetenschap, de politiek en tot slot enkele adviezen voor onze leerlingen van het laatste jaar. Voor de leesbaarheid hebben we het interview opgesplitst in vier delen. Het eerste deel gaat over haar studies, carrière en interesse voor het hersenonderzoek. HD’H.

__________

(Elke) U hebt eerst scheikunde gestudeerd. Werd u van thuis uit al warm gemaakt voor die richting?

Neen. Ik ben gewoon altijd een wetenschapper geweest. Ik denk dat wetenschappers een heel typische persoonlijkheid hebben. Chemici nog méér denk ik, omdat chemie ook een heel logische en zeer kwantitatieve wetenschap is. Ik denk dat daardoor mijn basisopleiding als chemicus heel goed te begrijpen is. Ik heb als leerling wat men in die tijd “moderne – wetenschappen” noemde gevolgd, dus ik heb toen al voor die richting gekozen. Ik werd in het laatste jaar als achttienjarige trouwens ook geselecteerd om deel te nemen aan een wetenschappelijke veertiendaagse in Londen. Die ging over waterpollutie, hét thema van dat moment. Ik heb in het laatste jaar middelbaar ook mee georganiseerd dat de klassen voor wiskunde werden verdeeld in vier groepen, die elk oefeningen deden over de verschillende onderdelen. Ik heb dat spontaan gedaan. Achteraf kan je zeggen: wetenschapper zijn, dat zat in mij.

Oorspronkelijk zou ik geneeskunde gaan studeren, maar ik heb dat toch niet gedaan. Ik zeg niet dat ik daar spijt van heb, maar dit is misschien wel een les voor de meisjes: ik had een vriend, en die zag zeven jaar niet zitten. Pas op, in die tijd, in 1971, was het ook helemaal niet evident dat meisjes naar de universiteit gingen en zeker niet naar de wetenschappen. Ik heb me dan laten overhalen. Ik heb uiteindelijk gekozen voor chemie. Dat was een zeer pragmatische keuze. Fysica en wiskunde vond ik een beetje saai, biologie vond ik een beetje teveel van buiten leren, dus heb ik gekozen voor chemie. Achteraf gezien was het geen slechte keuze.

Ik moet toegeven dat ik het na twee jaar chemie ook wel een beetje beu was. Het hangt ontzettend veel af van je leerkrachten of je een passie of een afkeer ontwikkelt. In die tijd werden professoren nog heel weinig gecontroleerd. Die waren onaantastbaar. Ik had toch wel twee professoren waar “een hoek af” was. Een van de professoren is tijdens het examen zelfs in St. Amadeus (een psychiatrisch centrum, nvdr) hier in Mortsel opgenomen. Dat wil dus al wat zeggen. Ook was de chemie zoals die daar (in het toenmalige RUCA, het Rijksuniversitair Centrum Antwerpen - nvdr) werd gedoceerd een heel statische wetenschap. Een experiment, de kennis, de theorie: dat was net als 100 jaar geleden. Er zat geen dynamiek in. Ik heb het geluk gehad om daarna naar de UIA (de Universitaire Instelling Antwerpen) hier te komen. Een heel moderne universiteit met een modern concept (is helemaal verdwenen, hoor!). Men is hier toen gestart met de biochemie. Ik ben dan naar de biochemie overgestapt, dat is veel dichter bij de mens en de samenleving. Toen ben ik “gelanceerd” geworden.

(Ellen) U heeft nog verschillende andere studies afgewerkt. Zou u andere keuzes maken indien u vandaag zou herbeginnen?

Het enige wat zou veranderen is, dat ik waarschijnlijk niet naar de universiteit van Antwerpen zou zijn gekomen. Ik zou meer gebruik hebben gemaakt van de opportuniteiten die men nu heeft binnen Europa, van de mobiliteit, met bijvoorbeeld de Erasmusprogramma’s voor de studenten (vind ik fantastisch, bestond allemaal niet in mijn tijd). Ik zou veel internationaler willen gaan, al van in de Bachelor- en de Masteropleiding.

(Lore) Zou u terug de studies van scheikunde herbeginnen of vlugger iets met geneeskunde of biologie doen?

Ik denk het wel. Ik werk in de biomedische sector. Ik werk met veel artsen, ook artsen die hier doctoraten doen, neurologen in opleiding, specialisten in de neurologie en de psychiatrie. Alles is heel sterk geïntegreerd: zo heb ik het hier ook opgebouwd. De interactie is heel interessant. Maar als basiswetenschapper heb je toch meer vrijheid dan als arts. Als arts heb je de individuele patiënt-arts relatie, die ik niet heb. Ik werk met patiënten als proefpersonen, als mensen en niet als (potentiële) patiënten. Dat geeft me een grotere vrijheid om te spreken in het maatschappelijke debat.

Vanuit mijn visie van vandaag zou ik dus zeggen : ja, ik zou terug chemie studeren. Er zijn ook veel politici die chemicus zijn. Elio Di Rupo bijvoorbeeld heeft een doctoraat in de chemie, weinig mensen weten dat. Dat heeft verband met de logica. Ik denk ook dat, zeker als je werkt met biochemie (de chemie van het leven), je bijna automatisch ook het maatschappelijk debat aangaat. Dat zou ik niet willen missen. Ik zou niet gewoon wetenschapper willen zijn.

(Lore) U bent vooral bekend omwille van uw onderzoek naar Alzheimer. Vanwaar is die interesse voor hersenziektes gekomen?

Het is deels een gelukkig toeval geweest. Ik heb in mijn loopbaan een aantal ervaringen gehad en de juiste beslissingen genomen op scharniermomenten. Maar die interesse is vooral ook voortgekomen uit mijn persoonlijkheid. Ik ben een vrijzinnig humanist die de mens centraal stelt, en vooral zijn psyche en gedrag. Ik heb een fundamenteel respect voor alle mensen in de samenleving. De hersenen zijn voor mij de zetel van de psyche. Ze bevatten in grote mate de code, de informatie over het gedrag van de mens. Dementie is een ziekte - ik denk dat het belangrijk is om dat te vermelden – die in grote mate die psyche aantast.

Alles wat je verzameld hebt als mens, wat een mens tot mens maakt, is je geheugen. Misschien niet zozeer het feiten- en kennisgeheugen, maar vooral al die informatie die je verzamelt doorheen je leven. Dat gaat over persoonlijke informatie, het “persoonlijk geheugen” zoals we dat noemen: associaties die je maakt, de context waarin je hebt geleefd, de interesse die je hebt opgebouwd, je specialisatie, denk maar aan mensen die piano spelen, van sport houden of kunstverzamelingen aanleggen. Iedereen geeft aan het mens zijn een zekere “saus” die hem/haar heel individueel maakt. Dát is het individu “mens”, en dat is nu net wat je verliest in een dementieproces, omdat je teruggaat in de tijd. Je verliest alle informatie, eerst de informatie die je het meest recent hebt opgebouwd, en dan terug tot de informatie van de dag toen je begonnen bent met dat verzamelen, met dat hamsteren. Voor mij is dementie een fundamentele aanval op het mens zijn. Als we daar iets aan kunnen doen, dan kunnen we mensen “mens” laten zijn tot op het einde van hun leven. En dat vind ik een fundamenteel recht. Het lichaam, daar komt slijtage op als je ouder wordt, dat weet iedereen. Langzaam maar zeker aanvaard je dat ook. Het is een langzaam proces, je bent niet van de ene dag op de andere oud. Maar dat verlies van de psyche, dát is voor de mensen het zwaarst om dragen.

Hoe ben ik nu in dit onderzoek terechtgekomen? Dat heeft ook te maken met mijn studie. Ik heb chemie en biochemie gestudeerd en ben dan overgestapt naar de moleculaire biologie. Op dat moment konden we nog niet experimenteel werken met een DNA-molecule. Pas sinds 1953 wisten we van het bestaan van het DNA, de dubbele helix (zie afbeelding) en de code. Het heeft een hele tijd geduurd voor dat vertaald werd naar het laboratorium en je het ook kon bestuderen in een proefbuis. Bedenk maar dat, toen ik in 1975 aan een doctoraat begonnen ben, we nog werkten met de RNA molecules. Die zijn kleiner, meer hanteerbaar, daar hadden we technologie voor. Ik ben beginnen werken met die molecules die een informatie-inhoud hebben over het mens zijn. Niet alleen dat zo’n molecule codeert dat wij er uitzien als een mens (wat iedereen blijkbaar evident vindt) maar ook de informatie die te maken heeft met je persoonlijkheid, dus je erfelijkheid.

Dan kwam ik aan mijn eerste scharnierpunt. Ik was bijna afgestudeerd met een doctoraat midden in een economische crisis. Een vrouw en dan nog chemicus, daar kon je niets mee doen in die tijd op de arbeidsmarkt, ik kan het je garanderen! Ik ben zeven jaar werkloos geweest. Ik heb dan het geluk gehad om te kunnen werken in het laboratorium bij een kinderarts die werkte rond de genetica van kinderziekten, vooral op basis van enzymen, nog niet op DNA. Ik ben toen overgestapt van de moleculaire biologie naar de moleculaire genetica, naar de erfelijkheid. Was ik niet werkloos geweest en niet in het bijzonder tijdelijk kader opgenomen, dan had ik dat niet meegemaakt en was ik niet geweest wie ik vandaag ben. Ik zie altijd de positieve kant van het leven!

Maar ik was nog werkloos. Ik ben toen naar de universiteit gekomen omdat ik wou werken. Ik ben begonnen in de pionierstijd van het DNA: eindelijk hadden we technieken om DNA te verwerken in het laboratorium. Ik ging de genetica van kinderziekten onderzoeken. Ik heb toen het geluk gehad gecontacteerd worden door een jonge, zeer gepassioneerde neuroloog die werkte in het Instituut Born-Bunge, waar men avant la lettre pionierswerk deed in o.a. neurodegeneratieve hersenziektes. Hij had een jonge, 32-jarige patiënte met Alzheimerdementie, en heeft me overtuigd om de genetica van dementies te onderzoeken. Hij heeft me meegenomen naar de hersenbank – een collectie van hersenen, gestart in 1932. Toen ik al die glazen potten met hersenen zag maakte dat op mij als humanist een grote indruk. Ik had het gevoel dat die mensen daar allemaal aanwezig waren. Want zij hadden hun hoogste goed, hun hersenen, hun psyche, afgegeven voor het wetenschappelijk onderzoek. En toen ben ik begonnen, als naïeve jonge wetenschapper.

Dat is een ander scharnierpunt in mijn leven geweest. Ik was toen nog altijd werkloos en had al twee Nature publicaties (wereldwijd het belangrijkste wetenschappelijk tijdschrift voor interdisciplinair onderzoek – nvdr) alvorens ik een aanstelling kreeg. Passie en persistentie! Volhouden, maar vooral passie is wat wetenschappers tot de wetenschap aantrekt. Je kán gewoon niet anders. Ik zou verloren zijn als ik nu op de arbeidsmarkt zou komen. En dan vooral weer naar die psyche, dat mens zijn, dát is een essentiële keuze geweest. Het zit in mij, het is de bagage die ik van mijn ouders heb meegekregen.

(Lore) Wat doet u nog in uw vrije tijd? Uw echtgenoot is een kunstjournalist? …

Ja, hij heeft sinds 2006 een eigen tijdschrift over beeldende kunst, H-Art. De confrontatie tussen wetenschap en kunst is heel interessant voor mij. Hoewel beide domeinen in de samenleving op dezelfde manier gestructureerd zijn hebben kunstkenners een andere blik. Ik ga vaak mee met mijn man, hij is mijn eigen gids, dat is altijd heel handig. De confrontatie is ontzettend boeiend. Daarom discussiëren wij vandaag nog altijd met mekaar, terwijl we alle twee een zeer intense job hebben.

Vrije tijd? Alles is in principe vrije tijd voor mij vermits mijn werk mijn passie is. Ik heb niet de vrije tijd die andere mensen als vrije tijd  beschouwen, hoewel mijn kinderen nu volwassen zijn en het huis uit. De wetenschap is alles voor mij. Ik doe ook de wetenschap van het leven. Als ik aan een debat meedoe of een lezingencyclus organiseer rond dementie of rond “vrouwen in de wetenschap”, of mij begeef op het grensvlak met kunsten en kunstenaars, dan is dat allemaal vrije tijd. Tussen mijn job en mijn vrije tijd is er geen grens. Ik zou wel veel meer willen kunnen doen. Ik zou 24 uur wakker willen kunnen blijven. Ik slaap gemiddeld 3 tot 4 uur. Ik vind slapen verloren tijd. Ik zou ook willen kunnen blijven leven om alles te doen, én ik zou ook graag vroeger geleefd hebben om  te weten wat de mensen in het verleden gedaan hebben. Voor mij is dat allemaal passie. Ik heb niet het gevoel dat ik iets mis. We zijn fundamenteel gelukkig.

(Elisabeth) Wat zou u nog willen bereiken op wetenschappelijk vlak en op persoonlijk vlak?

Ik zou twee dingen willen. Op wetenschappelijk vlak zou ik dit onderzoeksdepartement willen consolideren als belangrijke entiteit voor wetenschappelijk onderzoek voor zenuwziekten in het algemeen. We hebben hier iets unieks uitgebouwd, er zijn meer dan honderd mensen werkzaam. Het zou spijtig zijn indien het zou verdwijnen. Niet alleen voor mezelf, maar ook omdat gebleken is dat al onze resultaten kans maken om vertaald te worden naar de samenleving. Mensen vinden dat belangrijk. Ik merk als ik lezingen geef dat mensen het een geruststelling vinden dat we dat onderzoek hier doen.

Binnen de overheid consolideren is heel moeilijk. Dat is langetermijnwerk. Ik ben daar al tien jaar mee bezig. Zo’n vijf jaar geleden, toen deed ik 25 jaar onderzoek, heb ik een symposium georganiseerd om ministers en beleidsmensen naar hier te halen en duidelijk te maken dat er ook een einde komt aan mijn loopbaan. Dit is een onderzoeksdepartement van het VIB, het Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Maar het moet een entiteit worden die aan de samenleving duidelijker maakt dat hier fundamenteel onderzoek wordt gedaan naar zieke hersenen. Een instituut met autonomie en visibiliteit. Want ik heb als persoon een grote visibiliteit maar het geheel heeft dat niet, en dat is gevaarlijk. Ik kan hier ook doodvallen. Ik wil het daarom consolideren. Maar wat ik absoluut niet wil is schoonmoeder spelen. Een nieuwe wind is belangrijk.

Voor mij persoonlijk wil ik dit jaar mijn tweede boek schrijven (het eerste was Brein en Branie, nvdr). Ik heb nu een semi-sabbatjaar waarin ik geen lezingen geef voor leken (tenzij voor de Vlaamse Alzheimerliga, waar ik meter van ben) om daar tijd voor te maken. Ik heb twee dagen geblokkeerd in mijn agenda. Ik wil ook aan wetenschapspolitiek blijven doen omdat wetenschap belangrijk is in onze samenleving. Ik ben in een positie waarin het schuldig verzuim zou zijn als ik zou zwijgen.  Ik heb ook goede contacten binnen de Europese commissie rond wetenschap en vooral vrouwen in de wetenschap. Op het Vlaams niveau zit ik in de raad van bestuur van het Instituut voor Wetenschappen en Technologie en dat wil ik blijven doen. Maar we moeten verder kijken dan Vlaanderen.

Mijn man en ik zeggen ook: we gaan meer reizen. Maar onszelf kennende, zal dat dan wel in functie zijn van onze passies. We zijn geen strandliggers maar stadsmensen. We doen korte, krachtige  citytrips van ’s morgens tot ’s avonds en dan zijn we weer opgeladen.

Dat is al allemaal meer dan genoeg om me mee bezig te houden. Ik wil een stem hebben in een aantal zaken waarin ik het verschil kan maken.

Naar deel 2.

Neen dus. Dit interview was zo belangrijk, had zo veel gravitas, dat zowel de geïnterviewde als de interviewers er eens goed voor gingen zitten en de tijd namen om ideeën te ontwikkelen en ervaringen tot leven te brengen. Maar pas op! Het was niet allemaal ernst. Wie de geïnterviewde kent, weet dat ze kan vertellen met zin voor relativering en ironische humor.

Wat vonden de leerlingen ervan? Luister naar hun indrukken onmiddellijk na het interview!

H.D’Hollander

Dat is precies wat Elisabeth, Lore, Jeroen en Ellen op een fantastische manier hebben gedaan. Tijdens het interview hebben ze interessante en soms persoonlijke vragen gesteld, goed geluisterd en veel opgestoken. Alvorens we jullie dit boeiend vraaggesprek aanbieden, willen we hen toch zelf even aan het woord laten. Ze vertellen wat ze van de ontmoeting verwachten, net voor ze binnengaan. Luister even mee!

Zo. Nu weten jullie meteen over wie het gaat.

We moeten het interview nog wel eerst uitschrijven en het "nihil obstat"  van de geïnterviewde bekomen.

Dus: nog even geduld!

H.D'Hollander

Deze toelagen zullen in de toekomst flink verminderen. Want ook het onderwijs ontsnapt niet aan de besparingsdrift van onze Vlaamse regering. Om de baron in Het Gezin Van Paemel (Cyriel Buysse) te citeren: “De tijd is slech voor iedereen, wij moeten alle spaar!” . Dat komt hard aan, zeker in die scholen die nú al niet rondkomen. De werkingskosten overtreffen immers ruim de werkingsmiddelen.

Zo illustreerde een directeur van een Oostvlaamse lagere school plastisch hoe hij de eindjes aan mekaar poogt te knopen met Italiaanse avonden, de verkoop van mattentaarten, feestjes en dergelijke. En, voegde hij eraan toe, hij had dan nog het geluk dat hij het kleine spaarpotje van zijn zuinige voorgangers kon aanspreken.

Dit laatste had hij beter niet gezegd! Want onze minister van Onderwijs Pascal Smet, die in de Terzake-studio was uitgenodigd om tekst en uitleg te geven, stortte zich dadelijk op deze onschuldige onthulling als een hongerige zeearend op een argeloos rondzwemmende vette vis. Dat spaarpotje werd dan toch maar opgebouwd met werkingsmiddelen!, zo zei hij triomfantelijk. Er is dus geld genoeg!

Maar daar liet hij het niet bij. Zoals de trouwe lezeressen en lezers van ParCour zich herinneren, hebben we in een vorige bijdrage (Lezen in tijden van digitalisering) de lichtjes verbijsterende fascinatie van onze bewindsman voor technologische snufjes ter sprake gebracht. Sinds hij in de V.S. het licht zag is onze minister als een hedendaagse Alice onomkeerbaar verdwaald in het Wonderland van flashy elektronische gadgets, verrukt ‘curiouser and curiouser!’ uitroepend bij de ontdekking van alweer een nieuw speeltje. Met de gedrevenheid die hem kenmerkt wil hij die dure hebbedingetjes meteen introduceren in het onderwijs. Want, zo zei hij al in Terzake van 20 april 2011, je kan in de 21^ste eeuw toch geen les geven in klassen van de 19^de eeuw! Wat hoort dan thuis in een hedendaags klaslokaal? Laptops, i-Pads, e-readers, smartboards, interactive plasma touch screens enzovoort. Gewoon!

We zijn ondertussen een jaar later, en onze visionaire roerganger is nog altijd even enthousiast over de digitale technologie. Alleen stelt hij zich op geen enkel ogenblik de nutsvraag. De wetenschap dat hij met deze oogverblindende symbolen van progressiviteit het Vlaamse onderwijs op de juiste koers zet in de vaart der volkeren blijkt voor hem genoeg. Essentiëler is nochtans: wat is de didactische meerwaarde van die innovaties? Bijvoorbeeld: welk voordeel heeft het schrijven met een elektronisch krijtje op een elektronisch schoolbord, wanneer achter dat e-board nog het goede oude schoolbord verscholen zit waarop je met een echt krijtje kan schrijven? Gewoon!

Maar er is niet enkel het hoogst twijfelachtige didactische voordeel. Die technologische snufjes kosten ook handenvol geld. Hoe kan de minister dan verwachten dat scholen ze aanschaffen, net in een periode waarin de werkingskosten worden verlaagd? Volgens Pascal Smet, overtuigd digifiel en gebeten op alle digibeten, is het allemaal een kwestie van aanpakken. Scholen die ‘niet met hun tijd meegaan’ moeten maar wat meer ‘organisatorisch vermogen’ ontwikkelen. Dan lukt het wel. Gewoon!

Ik hoor jullie al zuchten: jaja, dat zal allemaal wel, maar het is ons probleem niet! We hebben al werk genoeg met het leren van onze lessen en het voorbereiden van examens! Ongetwijfeld. Leren is jullie voornaamste activiteit, jullie core business. Maar tegelijk zijn jullie ook de reden waarom scholen bestaan. Zonder leerlingen, geen school! En hoe beter de school, des te beter jullie je als leerling kunnen ontplooien.

Daarom willen we jullie uitnodigen in te gaan op de hier volgende enquête. Veronderstel dat er – na de noodzakelijke uitgaven – toch nog een behoorlijk bedrag aan werkingsmiddelen voor onze school overblijft. Veronderstel verder dat jullie zelf mee mogen beslissen waaraan dat bedrag zal worden besteed. Welke veranderingen zouden jullie dan voorstellen? Welke verbetering zou voor jou persoonlijk een prioriteit zijn? Een echte schoolbibliotheek met echte boeken (foto)? Een leuke zitruimte om eens lekker te “chillen” (foto) ? Een ruim en modern labo? Een powerzaal met stevige fitnesstoestellen (foto)? Wederom lommerrijke bomen met leuke vogeltjes op de speelplaats? Een Finse looppiste rond het speelveld? Digitale borden allerhande in de klas? Een extra kuisploeg voor het dagelijks opruimen van de overloop, de gangen en de klaslokalen, en voor het doen van de afwas ? We noemen maar wat.

Natuurlijk is deze rondvraag louter theoretisch. Maar ze is toch relevant omdat jullie kunnen laten weten wat jullie belangrijk vinden. En dat is misschien niet hetzelfde als wat onze beleidsmensen denken dat belangrijk is.

We hadden gedacht jullie enkele alternatieven te bieden waaruit je kan kiezen, zoals bij vorige enquêtes hier op ParCour. Maar dat is onbegonnen werk. Elke leerling heeft immers haar/zijn eigen prioriteiten, en de kans is groot dat je je niet herkent in de beperkte keuzemogelijkheden. Daarom nodigen we jullie uit hier onderaan te reageren en neer te schrijven waaraan jullie de werkingsmiddelen zouden besteden, indien jullie het voor het zeggen hadden. Dat kan tot verhelderende inzichten leiden!

Een belangrijke opmerking hierbij. Misschien wil je wel reageren, maar heb je niet graag dat je naam hier op ParCour verschijnt. Je kan daar een goede reden voor hebben. We hebben daar begrip voor. Daarom mag je, als je dat wenst, in het eerste vakje (Voornaam, Naam, Klas) “Een leerling” (eventueel met “van de vijfdes, zesdes”) schrijven, en in het tweede je e-mail. Maar je moet dan wel tegelijk een aparte, tweede e-mail sturen waarin je je echte naam en klas meedeelt, zodat we zeker weten dat je een leerling van Paridaens bent. Deze mail stuur je naar het adres dat je onderaan deze pagina vindt (parcour.paridaens@gmail.com).

We hopen dat jullie talrijk zullen reageren, zodat ons schoolblad nu eens echt een interactieve discussieplek wordt!

H.D’Hollander

Op 14 maart was het weer π-dag, de dag die als excuus gebruikt wordt om dat zo vaak gebruikte getal (en bij uitbreiding alles wat met wiskunde te maken heeft) eens te vieren.

In de 6+-groep van het vijfde jaar heerste al een tijdje de idee om als groep iets te gaan doen. Zouden we niet eens samen iets gaan eten? Maar wat? Het moest iets zijn dat iedereen lekker vond, budgetvriendelijk was en liefst ook nog een (al dan niet vage) link had met wiskunde. Maar wacht eens even, het was bijna π-dag, dus waarom geen π-zza?

Op de bewuste dag spraken we ‘s avonds af aan de pizzeria op de Brusselsestraat. Het duurde even voor iedereen aangekomen was, maar dat kon geen domper op de sfeer zetten. Er was gezorgd voor pa-π-eren met een π–quiz, π-rebussen en π–weetjes. Wisten jullie bijvoorbeeld dat:

π William Shanks, een Britse amateurwiskundige uit de 19^e eeuw, zich 20 jaar lang bezighield met het met de hand uitrekenen van de eerste 707 decimalen van π?
In 1937 werden 704 van ‘zijn’ decimalen op het plafond van een van de zalen van het Palais de la Découverte in Parijs geschilderd. Maar wat bleek? Shanks had een fout gemaakt bij de berekening van de 528^ste decimaal, en daardoor was de rest natuurlijk ook allemaal fout! Toch duurde het tot 1947 vooraleer de Parijse plafondschildering werd verbeterd.

π De Japanner Akira Haraguchi in 2006 de eerste 100 000 decimalen van π uit het hoofd opzei? (En ik die dacht dat Andrew Wiles [die wiskundige die ’de laatste stelling van Fermat’ bewees en daar (lichtjes) geëmotioneerd van werd] een no-lifer was… Bij nader inzien blijkt dat bewijs toch net iets nuttiger te zijn dan het reciteren van π… ) Zijn prestatie is echter (nog) niet erkend door het Guinness Book of Records. Auwch.

π Als je de eerste 10 biljoen decimalen van π nodig moest hebben, je ze van het internet kan downloaden op (http://ja0hxv.calico.jp/pai/estart.html)? Je weet maar nooit.

Maar bon, genoeg over π, terug naar de π-zza’s. Toen iedereen die er een besteld had, zijn pizza gekregen had, (ja, er waren wel degelijk mensen die het niet zo nauw namen met het π-concept en een pasta bestelden) konden we echt in actie schieten. Nathalie Vermaelen (toch wel de bezielster van dit uitstapje, dat mag gezegd worden) had een wedstrijdje uitgeschreven.
Inzet:
Eeuwig respect en misschien ook iets om te eten.
Benodigdheden:
Een pizza voor elke deelnemer, een meetlint (zorg dat het lang genoeg is, want pizza’s blijken bedrieglijk groot te zijn) en een rekenmachine (tenzij je érg goed bent in hoofdrekenen
Werkwijze:
1. Meet de diameter (d) en de omtrek (O) van jouw pizza.
2. Bereken met je rekenmachine de verhouding O/d
3. Diegene bij wie deze verhouding p het dichtst benadert, wint!

De eerste pizza waarbij we dit uitprobeerden was een van de meest ronde van de tafel en haalde een verhouding van 3. Niet echt spectaculair, hoor ik jullie denken. Dat is zo, maar we gaven de moed niet op. We deden ons best om onze pizza’s zo nauwkeurig mogelijk op te meten, iets wat makkelijker gezegd dan gedaan is, dus bleek enig teamwork vereist. De resultaten van onze berekeningen volgden: 3.03; 3.32; 3.08; 3.05; 3.29 …

We begonnen het stilaan te wantrouwen. Was π wel echt 3.14, of kon het zijn dat de meest beroemde constante ter wereld eigenlijk fout was? Maar toen klonk er, te midden van onze twijfels, een overwinningskreet. De pizza van Joren Boeve, de meest ovale van de hele tafel – in die mate dat je er zelfs met moeite één symmetrieas door zou kunnen tekenen – had als verhouding 3.15! Toegegeven, 3.15 is niet 3.14, maar het is lang niet slecht voor zo’n kleine steekproef.
Onze pizza’s hadden dan wel geen perfecte π-verhouding, ze waren wel erg lekker.

Als dessert mocht er natuurlijk geen π-pie ontbreken. En aangezien het nogal moeilijk is om een taart in elf stukjes te snijden, werden het er twaalf. ( Gauss [die van Gauss-Jordan ] heeft trouwens bewezen dat het onmogelijk is om een regelmatige elfhoek te construeren, dus het lag niet aan de snijkunsten van mevr. Van den Eeckhout -of toch niet volledig). Daardoor bleef er een stukje over en kreeg Joren dan toch een prijs voor zijn overwinning in het wedstrijdje π-benaderen.

De π-sfeer zat er dik in, dus konden we Eva Stevens overhalen om de eerste honderd (ja, als in 1-0-0) decimalen van π uit het hoofd op te zeggen en las ikzelf het begin van de ‘π-em’ Near a Raven voor, een bewerking van The Raven van Edgar Allan Poe, waarin het aantal letters van een woord overeenkomt met de grootte van de overeenkomstige decimaal van π. De Amerikaanse wiskundige Mike Keith heeft dit in 1995 tot op 740 decimalen volbracht. Daarna breidde hij de tekst uit tot op 10.000 decimalen. En, moest je het je afvragen, hij heeft ook al nuttige dingen gedaan in zijn leven.

Het getal π mag dan wel irrationaal (er valt geen periode te bespeuren) en transcendent (je kan geen lijnstuk met lengte ‘π’ construeren met behulp van passer en liniaal) zijn, het is ook normaal (in het gedeelte na de komma komen alle cijfers (0-9) even vaak voor).

Dit laatste adjectief lijkt wonderwel ook van toepassing op deze groep – al kan wie ons van irrationeel gedrag beschuldigt af en toe ook wel gelijk krijgen. Maar (een beetje) gek zijn doet geen zeer. Of wel soms?

Emma Garrido Altamirano, 5C

Het leven zoals het is: supersterren (in wording) achter de schoolbanken van het Paridaensinstituut te Leuven

Terwijl de meeste leerlingen van het zesde jaar zich als echte bollebozen voorbereiden voor eventuele toelatingsproeven geneeskunde, op zoek gaan naar een kot in Brussel waar ze een opleiding Handelswetenschappen tot een goed einde willen brengen of, zoals ikzelf, nog steeds tobben over de toekomst en er hoe langer hoe nerveuzer van worden (“En Soetkin, wat ga je studeren? Zou je geen talen doen? Je kan toch goed Frans? Hoezo je bent nog niet zeker? Er is wel niet zoveel tijd meer hé…”), zijn er ook nog de iets specialere gevallen. Yanthe Louïs bijvoorbeeld.

De leerlinge Latijn Moderne Talen uit 6B ambieert immers een carrière die toch wel lichtelijk afwijkt van wat de meesten onder ons in het vooruitzicht hebben: geen architectuur, archeologie of andere ‘archen’ voor dit juffertje, maar wel een heuse opleiding aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent. De Koninklijke wat? Schone kunsten? En wat dan met de lelijke kunsten? Wat is kunst eigenlijk? Geen nood, je bent niet de enige die eventjes het gevoel krijgt alsof je al talloze jaren onder een steen hebt geleefd, want als ik niet bevriend was geweest met dit toch wel bijzondere meisje, was ik even onwetend geweest als jij. Dus niet getreurd, want via mijn geheime bronnen wist ik onze megaster te strikken voor een exclusief interview…

Yanthe,  hoe ben je binnengeraakt in de KASK? Kwamen er audities aan te pas of was het gewoon een kwestie van een inschrijvingsformuliertje in te vullen en een handtekeningetje te zetten?

Wel, ehm, neen. Om te beginnen moest je voor twee auditierondes slagen: tijdens de eerste auditie, waarvan er in het totaal acht waren met telkens een twaalftal personen, werd er van je verwacht dat je een zelfgeschreven stuk van vijf minuten opvoerde,  één opgelegde tekst en één opgelegd gedicht. Elke jongere die naar een plaatsje in de volgende ronde aasde moest apart naar een grote zaal om daar zijn voorbereide werk te brengen – en ik kan je verzekeren dat zoiets niet goed is voor eventuele hartlijders of koffieverslaafden. De jury bestond  uit zeven mensen en nadat je het onderste uit de kan had gehaald moest je  op de resultaten wachten in een aparte ruimte. Na minuten die wel jaren leken te duren – mijn nagels waren toch wel een paar millimeter korter dan voordien –  kwam eindelijk de artistiek leider van de KASK het kamertje binnen, die tot mijn grote verbazing zei dat hij ‘alleen Yanthe terug wilde zien in ronde twee’.

Oh wauw, leuk voor Yanthe.

Of wacht eens even. IK  BEN YANTHE!

Ik kan je niet vertellen hoe onwerkelijk dat voelde! Al snel realiseer je je echter dat het nog niet voorbij is: ik had nog evengoed de kans om net voor ik de finish haalde over mijn voeten te struikelen en van de renbaan te worden gekegeld, want ronde twee moest ik nog zien te overleven.  Die vond drie dagen later plaats met de overgebleven zestien eventuele kandidaten om een opleiding drama te kunnen volgen aan de prestigieuze academie. Deze keer moesten we één opgelegde dialoog, waarvan je beide rollen moest kennen, een spreektest, een gesprek met de docenten, een bewegingsoefening met de hele groep (denk iets in de richting van ‘beweeg alsof je een knolraap bent die uit de grond geplukt wordt’) en tot slot een improvisatie-oefening tot een goed einde brengen. Opnieuw moesten we ellenlange uren (maanden, jaren, wie zal het zeggen?) wachten in een apart zaaltje en toen kregen zes mensen te horen dat ze de kans kregen om te doen waar ze al zo lang van droomden…
En ja hoor, ik zat bij die laatste zes!

En dat herinner ik me nog goed! Trots dat ik op je was!  Hoe ziet zo’n academiejaar er eigenlijk uit? Heb je alleen maar voordracht- en dramalessen of wordt er ook van je verwacht dat je leert zingen en dansen?

Tijdens het schooljaar krijg je verschillende lessen: de belangrijkste is natuurlijk drama, maar ook spreektraining, bewegingsleer, conditietraining, dans – en lichaamstaal, kunstactualiteit, stemtraining, filosofie, creatief schrijven, tekstanalyse en theatergeschiedenis maken deel uit van ons lessenpakket. We moeten ook zelf heel wat theaterproducties gaan bekijken en verschillende projecten maken: er komt dus een hoop meer bij kijken dan je op het eerste zicht zou denken!

Zo blijkt! In de productie waarin je momenteel meespeelt (“Speeldrift” van fABULEUS) , vertolk je de rol van Ada, een meisje dat een overtuigd nihilist is en een toch wel een ietwat meedogenloze kijk op de wereld heeft. Vond je het moeilijk om je in te leven in een personage dat zo complex in elkaar zit als zij?

Ja, dat was erg moeilijk, maar ik heb me ontzettend verdiept in het stuk en in het personage: het originele boek las ik zo’n vier keer en ik praatte veel over het verhaal  met mijn collega-acteurs en regisseur. Wat doet Ada precies en waarom doet ze dat? Ik heb veel bijgeleerd over het nihilisme en probeerde me dan ook in te beelden wat ‘geloven in niks’ en ‘alles wat verleden is, is vergeten’ nu eigenlijk is: wat voel je daarbij? Of voel je helemaal niets?  Het was absoluut geen makkelijke opdracht, maar ik was zo enorm geïntrigeerd door het meisje en het verhaal dat rond haar werd opgebouwd dat ik het niet erg vond om die opdracht aan te gaan.

Hoe verloopt de samenwerking met de andere acteurs? Samen zo’n groot project opbouwen maakt toch wel dat jullie een intense relatie krijgen met elkaar?

Samen acteren met de anderen is super! Ondertussen zijn we uitgegroeid tot een ontzettend hechte groep: in augustus leerden we elkaar voor het eerst kennen en hebben we over een periode van twee weken veel groepsoefeningen gedaan en gepraat, en dan is het niet meer dan  vanzelfsprekend dat je een band krijgt met elkaar. Nu onze voorstelling ten einde loopt begin ik dat ook meer en meer te beseffen: zelfs autoritten zijn één groot feest met zulke mensen om je heen! Ik zou ze gewoon niet meer kunnen missen en na onze laatste voorstelling in Nederland zullen er zeker traantjes vloeien… Hoewel je weet dat je elkaar nog gaat zien en wie weet nog wel eens zij aan zij op een podium zal staan, is het idee dat je elkaar nu echt moet ‘loslaten’ erg wennen: je neemt afscheid van je personage, het verhaal, alle stress en zenuwen die met ‘Speeldrift’ gepaard gingen, de frustraties en irritaties… Alles mis je. Samenwerken met mensen die je niet kan uitstaan lijkt mij dan ook een haast onmogelijke opdracht: één van de  basisprincipes van een voorstelling als deze is dat je elkaar moet kunnen vertrouwen.

Bepaalde scènes in het boek zijn erg… pikant. Vond je het moeilijk om zoiets op de planken te brengen?

Bepaalde scènes in het stuk zijn inderdaad heftig, maar ze horen nu eenmaal thuis in het verhaal. Bij mijn eerste audities wist ik wel nog niets van een seksscène met een leraar van 37 jaar oud, dus toen ik het boek las en ontdekte wat voor choquerende  dingen ‘mijn’ Ada wel niet deed, moest ik eventjes slikken… Waar was ik aan begonnen? Naakt op het podium? Seksscènes? HELP!

Gelukkig had ik de meevaller dat ik in een geweldig team was terechtgekomen: de regisseur Dirk en één van mijn tegenspelers Gunther (die de rol van de bewuste leraar vertolkt) stelden me op mijn gemak door de seksscènes wat meer naar het einde van het repetitieproces toe te schuiven, zodat ik niet met een wildvreemde het (geacteerde) bed moest delen. Toen we uiteindelijk tot deze scènes kwamen, was iedereen heel lief voor me en zelfs wat bezorgd: ‘Gaat het Yanthe? Is het oké voor jou als we het zo doen? Je moet niets doen waarbij je je niet goed voelt hé!’ Op een bepaald moment heb ik ook gewoon gezegd dat het voor mij ongemakkelijk en raar aanvoelde: zelf heb ik nog nooit een relatie gehad en om dan opeens de figuurlijke ‘all the way te gaan’ met een man van 37, voelde allesbehalve vertrouwd aan. Mijn collega’s vonden het dapper dat ik hen dit durfde toegeven en hadden er dan ook begrip voor dat niet alles van de eerste keer natuurlijk overkwam op scène. Ik zeg het nog een keer: je moet elkaar blindelings kunnen vertrouwen als het om zulke dingen gaat, en als Gunther en ik elkaar voordien nog niet goed genoeg hadden leren kennen, waren die scènes nooit gelukt.

(nota terzijde: Yanthe is NIET naakt te zien op het podium en de scènes in kwestie zijn ook helemaal niet zo expliciet of plastisch als je op het eerste gezicht zou denken.)

Wat wil je met je talenten bereiken? Blijf je liever binnen de theaterwereld of zie je een rolletje in de topserie (ahum) ‘Thuis’ wel zitten?

Ik zou later gewoon willen spelen. Bij voorkeur theater, maar een personage vertolken in een serie of een film lijkt me ook ontzettend leuk: alles is heel verschillend en voorlopig maakt het mij niet zoveel uit. Zolang ik maar kan doen wat ik het liefst doe: acteren!

Dat zal ongetwijfeld geen probleem zijn! Bedankt voor dit interview: ik ben ervan overtuigd dat je het ver gaat schoppen, mevrouw Louïs. En je hebt alvast één fan.

Soetkin Goossens 6B

nvdr: Yanthe werkte ook mee aan een vorige productie van het gezelschap fABULEUS. Lees het vorig interview op ParCour!

Zoals jullie weten schuwen we hier op ParCour het debat niet. We geloven immers in de bevrijdende kracht van een spitante polemiek. “Du choc des idées jaillit la lumière!”. Daarom willen we dit brandend actuele thema hier even onder jullie aandacht brengen. Het onderwerp is controversieel, we weten het. Bij de enen doet het de ledematen verstijven, bij de anderen het bloed koken. Dat is niet ons probleem. Wij behouden immers onze spreekwoordelijke sereniteit, overtuigd als we zijn van ons grote gelijk.

Want waarover gaat het hier eigenlijk? Wel, noch min noch meer dan over het kunstmatig in stand houden van een anachronisme.

Als je enig historisch inzicht hebt, dan kan je niet ontkennen dat het organiseren van de Internationale Vrouwendag in 1911 zin had. Dat vond ook de Duitse initiatiefneemster en socialiste Clara Zetkin (1857-1933), die een speciale dag wou om na te denken over de discriminatie van vrouwen op de keukenvloer, de werkvloer en de parlementaire vloer. Ook het jaarlijks terugkeren van deze vrouwendag op 8 maart was verantwoord, omdat het inderdaad veel voeten in de aarde had alvorens de ongelijke behandeling van de vrouw op verschillende gebieden van de samenleving was opgeruimd.

Gedurende vele decennia hebben militante vrouwen zich heldhaftig en met veronachtzaming van het eigen lijfsbehoud in de strijd geworpen. Van Emmeline Pankhurst (1858-1928,  foto) en de Suffragettes–beweging tot Germaine Greer (1939) in Engeland, van Simone de Beauvoir (1908-1986,  foto) tot Élisabeth Badinter (1944, foto) in Frankrijk, van de Dolle Mina-beweging tot Anja Meulenbelt (1945) in Nederland. En laten we toch alstublieft de stuwende kracht van onze eigenste Kristien Hemmerechts (1955) in Vlaanderen niet vergeten!

Onder de impuls van deze dappere dames werden beschotten afgebroken en barrières weggewerkt. Vrouwen kregen stemrecht (in België zelfs stemplicht, in 1948), werden “baas in eigen buik”,  verwierven politieke mandaten, kwamen aan het hoofd staan van ondernemingen en klommen collectief hoger op de maatschappelijke ladder. Over het resultaat van deze lange strijd kunnen ze alleen maar tevreden zijn. Vandaag is de gelijkheid tussen de seksen in onze moderne samenleving een feit. Dat volstaat. Net zoals een politieke partij geen reden van bestaan meer heeft wanneer haar programma is verwezenlijkt, zo heeft het geen zin meer om een dag in stand te houden waarop men nog maar eens vraagt wat men al heeft. Opdoeken dus, die vrouwendag!

Of niet soms? In alle geledingen van onze Vlaamse maatschappij vind je nu toch vrouwen aan de top? Neem nu de politiek. Hebben wij met Ingrid Lieten, Joke Schauvliege (foto) en Hilde Crevits geen mooi triumviraat van bekwame en daadkrachtige ministers? Ook in het bedrijfsleven staan de vrouwen hun mannetje. Zijn Inge Lefevere, Nathalie Vleeschouwer en Anne Chapelle geen vrouwelijke ondernemers van het jaar misschien? En wie is de gedelegeerd bestuurder van de VRT?  Sandra Peters. Juist. Wie staat sinds kort aan het hoofd de federale politie, hét mannenbastion bij uitstek? Mevrouw Catherine De Bolle (foto). En dan de wetenschap! Hoef ik sp.a-senator, gynecologe en professor Marleen Temmerman in herinnering te brengen? Of ex-sp.a-kamerlid en hoogleraar Christine Van Broeckhoven (foto), specialiste in de moleculaire biologie? Ook in de categorie royalty heeft de vrouw een onafhankelijke plaats verworven. Het is al een hele tijd geleden dat Adamo het beroemde chanson Dolce Paola componeerde ter ere van onze (toen nog) prinses Paola.

Maar hebben wij sindsdien met onze prinses Mathilde geen prachtige figuur die met haar warme persoonlijkheid en innemende glimlach de internationale gemeenschap charmeert en de mondaine Michelle Obama’s, Máxima’s en Carla Bruni’s van deze wereld moeiteloos doet verbleken? Laten wij, ten slotte, eens in onze onmiddellijke omgeving kijken. Zijn de meisjes in onze school niet in de meerderheid misschien? Wel dan? En blijken veel van deze vrouwelijke leerlingen in het zesde jaar niet te kiezen voor studierichtingen die leiden tot traditioneel “mannelijke” beroepen zoals burgerlijk ingenieur, bio-ingenieur, architect of geneeskunde?

Kortom, beste ParCourlezer(es), wanneer de ambitieuze Vlaamse vrouw aan het stuur van haar blitze cabriolet naar boven kijkt, dan ziet zij geen glazen plafond maar de hemel. The sky is the limit. Niet alleen liggen voor haar alle wegen open, de wetgever is haar zelfs uitermate tegemoet gekomen met decreten en wetten om de minste schijn van ongelijkheid onmogelijk te maken. Denk maar aan het eindeloos lange zwangerschapsverlof met behoud van het volledige loon, de beruchte positieve discriminatie bij sollicitaties, de opgelegde quota voor de bestuursraden in overheidsbedrijven en beursgenoteerde ondernemingen, tot het bannen van aanspreektitels waaruit het man-vrouwonderscheid zou kunnen blijken toe. Politieke correctheid op de spits. Wat kan je nog meer verlangen?

En toch. Ondanks dit (terecht!) vrouwvriendelijke klimaat in onze samenleving zijn er nog altijd burgers van vrouwelijke kunne voor wie het ook nóóit goed genoeg is. Voor hen is de Vrouwendag natuurlijk een feest. Op die dag komen ze zusterlijk samen om hun onderlinge solidariteit te beleven in woord en daad. Zolang zulke bijeenkomsten binnenskamers blijven is er nog geen man overboord. Maar wanneer ze collectief naar buiten komen en de media opzoeken, dan maken ze een statement.

Geen betere illustratie hiervan dan de 8 maart-editie van De Standaard. Op de Vrouwendag zelf werd de krant immers door alleen maar vrouwen samengesteld (foto: handtassen en sacochen op de redactietafel). Volgens de website van DS was het doel een krant “gemaakt door vrouwen, maar voor iedereen”. Nadat  de mannen “resoluut de ruimte [werden] uitgestuurd” gingen de dames aan de slag, in een sfeer die als “uitgelaten” werd omschreven (dat wij-gevoel!). Op het einde van de dag was de “missie geslaagd”. Het statement was duidelijk: als mannen een kwaliteitskrant kunnen maken, dan kunnen wij vrouwen dat ook. Maar paradoxaal genoeg benadrukte dit inititatief niet de gelijkheid, maar net het verschil. Niet alleen omwille van de behoefte zich als vrouw te bewijzen, maar ook door de na te streven norm buiten zichzelf te leggen. De waarheid is veel eenvoudiger. Er is geen behoefte aan een “mannen- of vrouwenkrant”, maar gewoon aan een kwaliteitskrant.

Kortom, de hele man-vrouwdiscussie is achterhaald. In de moderne maatschappij hebben de vrouwen gelijke rechten verworven. De Vrouwendag heeft geen reden van bestaan meer, laten we hem dus van de kalender schrappen, of hem desnoods verplaatsen naar 30 februari.

Laten we hier voor alle duidelijkheid toch een belangrijke opmerking aan toevoegen. De hierboven ontwikkelde argumentatie geldt natuurlijk enkel voor onze westerse, democratische samenleving. Jammer genoeg worden vrouwen in andere delen van de wereld nog altijd massaal gediscrimineerd omwille van despotische regimes, autoritaire godsdiensten en archaïsche culturen. De Internationale Vrouwendag vestigt voortdurend de aandacht op deze problematiek d.m.v. een jaarlijks wisselend thema (bv. in 2012: Empower Rural Women). Daardoor behoudt hij natuurlijk ten volle zijn bestaansrecht.

H.D’Hollander

Domenica

Lunedì

Mary Rose Huysmans, 6B Nvdr: voor wie nog altijd aan het zoeken is naar de betekenis van de titel (alle begrip trouwens: niet iedereen heet Bart, en niet alle niet-latinisten kennen Latijn ):  het blijkt een parodie te zijn op de aanhef van de Aeneïs (Vergilius). Die luidt als volgt: “Arma virumque cano…” (“ik bezing de wapenfeiten en de man die…”). De titel wordt dus in vertaling: “ik bezing de kerken en de twee gidsen“. (HDH)

Dat je niet groot hoeft te zijn om grootse dingen te kunnen doen, bewijst Katrien Vanderschoot, buitenlandjournalist bij de VRT-radio. U hoort haar in de ether bij nieuws uit Zwart-Afrika, een continent waarvoor haar hart klopt. Bescheiden als ze is, wordt ze niet graag aangesproken als ‘Afrika-specialist’, maar de waarheid heeft ook haar rechten en haar werkgever ziet haar overduidelijk zo. Maar ooit, intussen al wel een tijdje geleden, was ze leerling in Paridaens! Wij vroegen haar voor een interview voor ParCour. Het werd een hartverwarmend gesprek met deze pittige, geëngageerde, authentieke en vooral sympathieke dame. Hier volgt het verslag van ons 40 minuten durend vraaggesprek.

Mevrouw Vanderschoot, u bent oud-leerling van Paridaens. Hebt u uw hele middelbaar hier gedaan? En welke richting hebt u gevolgd?

Ik heb hier niet mijn volledig middelbaar gedaan. Ik kom eigenlijk van Herk-de-Stad. Daar heb ik tot mijn 15^de gewoond. Mijn moeder, zus en ik zijn dan naar Leuven verhuisd en zo heb ik dan de 3 laatste jaren van het middelbaar hier in Paridaens gedaan. Ik ben dus hier pas in het 4^de middelbaar begonnen, en dat was Latijn-Grieks.

Welke herinneringen roept Paridaens bij u op?

Ik ga het eerlijk zeggen: in het begin was ik hier niet graag. Ik was eigenlijk op een heel toffe school, nog een meisjesschool, net als Paridaens toen trouwens. Ik had heel veel vriendinnen – dat is zo op je 15^de natuurlijk - ik deed van alles, zong in een koor, speelde tennis… En ineens moesten wij naar Leuven verhuizen. In het begin was het een beetje moeilijk. Van een dorp in Limburg naar een stad, naar Leuven: dat was aanpassen.

In de school was dat ook zo. Het was het laatste jaar dat we een uniform moesten dragen, maar dan ook weer geen echt uniform. Je mocht kiezen, als het maar blauw was. Maar of het nu een broek was van Lee, van Peepee of Millet,  of weet ik wat, dat maakte niet uit. En eigenlijk was ik toen al een beetje rebels. Ik vond dat dàt niet kon. Ik dacht: ofwel een uniform ofwel niks. Maar niet zoiets waarvan je ziet dat de ene rijker is dan de ander. Dus die kritische verontwaardiging, dat zat al een beetje in mij. En we hadden ook pasjes nodig. Dat was ook nogal een aanpassing en moeilijk voor mij.

Maar ik heb ook heel fijne herinneringen, vooral dan aan enkele leerkrachten. Mevrouw Geerts voor Nederlands is me het meest bijgebleven. Had ik die niet gehad, dan had ik geen Germaanse gedaan later. Nederlands is het vak dat mij altijd fel geboeid heeft en als er iemand  in mij het vuur hiervoor extra heeft doen oplaaien, dan is het absoluut mevrouw Geerts geweest, zeker in het 5^de jaar met de poëzie van de vijftigers. Ik vond dat geweldig.

Een andere leerkracht die ik nooit zal vergeten is Mevrouw Raskin natuurlijk. Daar had iedereen schrik van. Die kwam binnen met zo’n grote zak over haar schouder, sloeg de deur achter zich dicht, ging zitten en zei dan: ‘Kom eens naar voor Katrien Vanderschoot’. Ze  had een fantastisch accent. Elke les moest dus iemand haar les opzeggen. Maar achteraf gezien ben ik eigenlijk toch wel blij dat ik ze gehad heb, want we moesten op een bepaald moment verzen van Vergilius van buiten leren. En die ken ik nu nog altijd uit mijn hoofd. Dus het heeft toch wel gepakt.

Heeft uw voorkeur voor talen dan uw latere studiekeuze bepaald?

Ik ben na mijn middelbaar Germaanse  filologie,  richting Nederlands-Engels  gaan studeren aan de KULeuven. Uit onze klas van het laatste jaar zijn maar liefst zeven meisjes geneeskunde begonnen, wat wel heel raar is voor Latijn-Grieks. Alleen Goedele  Devroy (TV-journaliste bij de VRT-nieuwsdienst) en ik zijn Germaanse begonnen. We zaten in hetzelfde jaar en we hebben uiteindelijk een beetje eenzelfde loopbaan gevolgd.  Daarna heb ik nog een jaar bijgestudeerd aan de universiteit van Hull in Groot-Brittannië. Dat was in het kader van een uitwisselingsproject met de KUL, enkele jaren alvorens Erasmus opgestart werd. Een stuk of twee, drie studenten van hier deden daar jaarlijks aan mee.

Hull was ook weer een hele aanpassing. Hier op de universiteit had ik vooral geleerd van buiten te blokken. Universitair onderwijs was  toen echt nog vooral: luisteren naar de prof. Het systeem was nog niet gericht op papers maken of veel uit jezelf doen. In Hull was het ineens andersom: daar waren geen proffen meer die iets vertelden, maar daar moest je elke week drie à vier boeken lezen en dan zelf een soort verhandeling maken. Achteraf was ik toch wel blij dat ik eerst in Leuven gezeten had en daarna in Hull, want de Britse studenten die naar de University of Hull kwamen hadden niet veel achtergrondkennis. Wij hadden die wel.

Hull was niet alleen een aanpassing maar vooral een openbaring voor mij. Ik moet zeggen, daar is mijn wereld echt opengegaan. In Paridaens zat destijds één buitenlandse leerling, Anchalee Yu, maar daar hield het dan ook mee op. Ook aan de universiteit in Leuven daar bleven wij zo een beetje in onze groep. Maar in Hull was er geen ontsnappen aan, daar kwam ik ineens op een kot terecht met allemaal vrouwen van Nigeria, van de Seychellen, van Oman, van Hongkong,… Dan leer je ineens zoveel over andere culturen dat het mijn wereldbeeld toch wel heel groot heeft gemaakt.

In welke mate zijn uw studies Germaanse filologie een goede basis voor uw huidig beroep als radiojournalist? Zou je nu nog dezelfde studiekeuze maken?

Ik kan dat eigenlijk moeilijk zeggen. Dankzij mijn studies Germaanse heb ik zeker mijn taal goed leren beheersen en leren schrijven, maar uiteindelijk moet je toch alles zelf leren op het terrein. Ik wou altijd journalist over Afrika worden. Dan heb je aan Germaanse niet direct veel: dat is gedichten en romans en literatuur en taalkunde leren en daar houdt het wereldbeeld zo een beetje bij op. Ik heb er nog wel een paar cursussen van Politieke en Sociale Wetenschappen bijgedaan, maar eigenlijk leer je alles pas achteraf op het terrein.

Universitaire studies geven je wel het voordeel van algemene achtergrondkennis en je hebt ook goed leren analyseren en synthetiseren. Afgestudeerden van de hogeschoolopleiding journalistiek die momenteel bestaat,  zijn  volgens mij veel praktischer opgeleid. Zij zijn bijvoorbeeld veel sneller mee met de sociale media. Pas op, ik ken die ook wel, ik heb ook Facebook enzovoort, maar de jongeren zijn daar heel goed in. Maar zij missen misschien de hele achtergrond die ik wel heb kunnen vergaren. Het is een beetje afwegen. Ik ben nog altijd blij met wat ik kan, want nu moet ik mij alleen maar inwerken in zaken die vernieuwen.

Bent u na uw studies direct bij de VRT gaan werken en naar Afrika vertrokken? Hoe heeft uw loopbaan uiteindelijk vorm gekregen?

Het heeft nog een tijdje geduurd voor het zover was. Na mijn studies, eind jaren ’80 begin jaren ’90, was het niet zo een gemakkelijke tijd. Het was moeilijk om aan werk te geraken, een beetje zoals nu. Ik ben kunnen beginnen bij Unicef hier in België als persattaché. Dat vond ik wel fijn, maar het een stage van maar één jaar. Daarna heb ik 6 maanden gewerkt bij UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees) (1), dat is ook bij de VN in België. Die functie werd dan op een bepaald ogenblik afgeschaft. Daarna kon ik als VN-vrijwilliger naar Rwanda, maar na 5 maanden ben ik ook daarmee gestopt en teruggekeerd. De VN zei me niets meer, dat was veel te bureaucratisch.

Ik ben dan teruggegaan naar Afrika als freelance- journalist want dat wou ik echt wel doen. Ik had aan een paar kranten gevraagd of ik voor hen mocht schrijven. In het begin was dat heel moeilijk, dat was echt zwarte sneeuw zien (misschien wel grappig voor Afrika). Ik had wel logement en er was zo stilletjes aan van alles aan het gebeuren. Het waren de maanden vóór de volkerenmoord in Rwanda in 1994. Maar niemand moest daar iets over weten. Het was ook nog het tijdperk vóór internet, vóór digitale fotografie. Ik moest bijna alles met de hand schrijven. Ik had niet veel middelen. Mijn geschreven teksten ging ik afgeven aan het Rode Kruis met de vraag of ze ze wilden doorfaxen naar De Morgen of een andere krant. Als ik filmrolletjes klaar had ging ik naar de luchthaven om ze mee te geven met een vliegtuig dat naar België vertrok. Het had allemaal zoiets primitiefs. Als ik tien jaar later geboren was, dan had ik misschien veel meer kansen gehad.

Dan ben ik heel toevallig in de volkenmoord in Rwanda terechtgekomen, een hele grote, angstaanjagende ervaring. Toen heb ik mijn eerste stukken voor de radio gemaakt. Zo ben ik er eigenlijk ingerold, op een bijna verschrikkelijke manier. Ik was daar op dat ogenblik de enige ‘zogezegde’ Vlaamse journalist (maar zo beschouwden ze me nog niet) die daar iets over kon zeggen. Dan zijn we geëvacueerd en het heeft twee jaar geduurd vooraleer ik terug durfde te gaan naar Afrika. Ik moest over die angstaanjagende ervaring echt wel overheen komen.

Ik ben dan hier in België aan de slag gegaan. Ik heb meegedaan aan het VRT-journalistenexamen, waarvoor ik slaagde. Dat was bijna alsof ik een diploma in mijn handen kreeg. Ze zeiden:  ‘bij de volgende vacature mag je binnen bij de VRT’. Maar dat heeft dan nog twee jaar geduurd. Ik heb een tijdje voor ‘Voor de Dag’ gewerkt, het radio-1 programma dat nu ‘De Ochtend’ is, maar daar kon ik toen ook weer niet blijven. Het was echt wel een beetje ‘veel vallen en opstaan’. Ik heb toen ook nog even  bij VT4 gewerkt en daar mee het nieuws opgestart. Uiteindelijk mocht ik dan op 1 september 1997 – de dag na de dood  van prinses Diana –  officieel en met een echt contract op de VRT beginnen. Ik weet nog dat ik toen mijn contract op het stuur van mijn auto heb gelegd. Ik kon het niet geloven dat het eindelijk zover was. En sindsdien werk ik daar.

U hebt nogal bewust gekozen voor uw baan als journalist voor Afrika. Waarom precies deze keuze?

Mijn vader was huisarts, nu nog altijd trouwens, hij is 73 jaar en wil maar niet stoppen (nvdr: een modelvoorbeeld dus voor onze nieuwe pensioenregeling!), maar geneeskunde ging voor mij niet. Ik kon dat niet. Ik heb geen herexamens maar wel vaak vakantietaken voor fysica en scheikunde gehad, dus dat wil al iets zeggen. Dus ik dacht: dan wil ik erover schrijven. Als ik niet naar Afrika kan gaan als dokter of voor Artsen Zonder Grenzen,  dan probeer ik maar via reportages duidelijk te  maken wat daar gebeurt. De mensen schoppen tot ze een geweten krijgen (citaat van Louis Paul Boon in Mijn Kleine Oorlog, nvdr). Dat heeft altijd wel in mijn hoofd gezeten.

Met wat ik in Rwanda heb meegemaakt, is deze fundamentele drijfveer nog versterkt (komt op dreef). Eigenlijk had ik toen moeten zien aankomen wat er ging gebeuren nl. die volkerenmoord. Maar  ik had toen nog niet de middelen, kennis en know-how als beginnende freelance-journalist om  signalen te kunnen interpreteren van iets wat op til was. Dat ben ik zo een beetje als mijn roeping gaan beschouwen, van daar goed aan te werken en als een soort knipperlicht te zijn voor dingen die gaan gebeuren. Zo zijn we bijvoorbeeld vorig jaar naar Kenya en Somalië geweest (foto: droogte op de grens tussen deze twee landen), en ook naar Tsjaad toen de Darfoercrisis nog niet zo heel bekend was. Je krijgt dan rapporten binnen en denkt: ‘hela, ik heb voor de VN gewerkt, ik kan dat zowat interpreteren’. Ik heb al Rwanda meegemaakt, dus ik zie wat aan aan het gebeuren is. Het is hetzelfde als toen. Zouden we niet eens dringend tijd maken om daar naartoe te gaan, zodat de wereld weet wat er daar aan de hand is?

De reactie van de hulporganisaties in Kenya en Somalië kwam veel te laat. En dus ben ik nu al aan het kijken naar Niger en de Sahel. Daar verwachten ze heel veel droogte en slechte oogsten in het voorjaar. Ik heb al aan mijn baas gezegd dat ik daar nu al naartoe wil gaan om eens te zien of de hulporganisaties nu wél klaar zullen zijn. Dan zullen wij journalisten achteraf weer niet moeten zeggen: ‘ze waren te laat’. Dat is eigenlijk het fijnste van mijn job, als ik zo’n dingen kan doen. En ook mensen ontmoeten. ‘Menselijke verhalen’ oprapen is echt een fantastische ervaring.

Kan je dan veel eigen initiatief nemen?

Ik zit daar nogal achter en het gaat niet altijd. Soms zeggen ze:  ‘zijt ge daar weer met uw Afrika?’ Aan de andere kant nemen ze me na zoveel jaren wel meer ‘au sérieux ‘.

Eigen initiatief is een belangrijk element van mijn werk. Zo kwam ik gisteravond bijvoorbeeld op het idee om naar de finale van de Afrikacup te gaan (= de Afrikabeker voetbal, zoals de Europabeker). Zambia moest tegen Ivoorkust spelen. Ivoorkust intrigeert mij, daar is er een burgeroorlog geweest. Zambia heeft haar hele nationale ploeg verloren in 1993 en het was nu de eerste keer dat ze terug moesten spelen in Gabon. Voor hen was het dus ook heel emotioneel dat ze daar terug waren. Daar heb ik een verhaal rond gemaakt: waarom is die beker zo belangrijk, zowel voor het ene als voor het andere land? Gisteren ben ik dan op café met Ivorianen en nog andere Afrikanen gaan kijken. Ik wil dan wel tot halfdrie opblijven om dat  allemaal te verwerken. Dan zie ik daar ook niet tegen op.

Hoe bent u kunnen uitgroeien tot Afrika-expert van de VRT?  En wat betekent dat concreet voor u?

Ik houd eigenlijk niet zo van dat woord ‘Afrika-expert’. Daar staan precies dingen tegenover. Maar expertise opbouwen is gewoon een kwestie van zeer veel leren, veel reizen en veel nieuwe dingen zien, van een land als Congo bijvoorbeeld, meer en meer te weten proberen komen. Na een tijd zit dat allemaal in je hoofd. Je bouwt ook stilaan een netwerk op van mensen die er veel van kennen of van mensen ter plaatse. Maar wat ís Afrika? Een heel continent.  De Magreblanden  en Egypte  doe ik bv. niet. Ik doe Sub-Sahara-Afrika (Centraal Afrika en Zuid-Afrika).

Wat beschouwt u zelf als hoogtepunten in uw carrière? Welke zaken hebben u het meest geraakt?

De genocide in Rwanda was natuurlijk de ergste ervaring. Ik heb het vliegtuig van president Habyarimana zien neerstorten, ik dacht dat het alleen een bliksem was. Normaal gezien moest ik twee dagen later naar huis vertrekken, maar ineens begon het allemaal. We zaten toen met twee vrouwen vijf dagen vast in het huis van iemand van de Vredeseilanden bij wie ik logeerde. Toen dacht ik echt dat mijn laatste uur geslagen had. Dat was echt de hel.

De mooiste ervaring totnogtoe in mijn carrière als journalist, vond ik de verkiezingen in Congo in 2006.  Dat heeft me echt heel fel geraakt. Het waren de eerste verkiezingen na Mobutu, na de dictatuur, na de burgeroorlog…, en ik had al die nare dingen al 10 jaar moeten verslaan. Ik moest het altijd maar hebben over kindsoldaten, verkrachte vrouwen enzovoort. Maar die dag was ik in Goma in Oost-Congo. Al van ‘s morgens vroeg om 5 uur stonden de mensen in ongelooflijk lange rijen aan de stemhokjes en ze zegden: ‘nu gaan wij eens beslissen, nu is het eindelijk eens aan ons om te zeggen wat we willen’ (foto: jonge vrouw met “stempasje”). Dat heeft me toen zo ontzettend ontroerd en het was de hele dag zo. Het was precies alsof je op een wolkje rondging. Ik zát ook op een wolkje want ik zat in een helikopter om van de ene kant naar de andere te gaan.

Maar soms is het moeilijk om objectief te blijven als journalist. Zeker i.v.m. mensenrechten. Ik heb iets moois mogen meemaken, namelijk dat Pinochet, de Chileense dictator, in Londen zijn onschendbaarheid verloor. Hij was de eerste president die als president kon worden geoordeeld en voor het gerecht moest komen. Ik was er in Londen bij toen ze dat beslisten in the House of Lords (tweede Kamer in het Brits parlement). Je komt dan buiten en daar staan dan de weduwen en moeders van al diegenen die omgekomen waren onder Pinochet te wenen van geluk. Dan moet je eventjes sterk zijn en objectief blijven als journalist, want anders ga je gewoon mee in hun verhaal. Maar het is fantastisch om zoiets mee te maken.

U hebt in 1998 een boek geschreven over Rwanda(2). Wat heeft er u toen toe aangezet?

Er was toen in België een senaatscommissie die zich moest buigen over de dood van tien Belgische para’s die waren omgekomen bij het begin van de volkerenmoord. Ze waren daar als blauwhelmen van de VN-vredesmacht. De dag nadat het vliegtuig van de president was neergeschoten hebben ze die Belgische blauwhelmen ook gedood. De onderzoekscommissie moest uitzoeken wat er in de maanden voordien allemaal gebeurd was, precies de maanden toen ik daar ook zat. In Rwanda had ik een dagboek bijgehouden. Ik heb toen ook die commissie gevolgd. Die twee bronnen heb ik een beetje door elkaar gestoken en aangevuld met getuigenissen van zowel Belgen als Rwandezen die ik kende. Zo kreeg ik een caleidoscopisch zicht op wat er toen gebeurd is. Het ging er niet om de waarheid te vinden, want die gaat toch nooit iemand vinden.

Sinds eind 1996 lijkt de situatie weer onder controle, maar men constant op de hoede voor het opnieuw oplaaien van het etnisch geweld.

Zijn de fysieke en mentale eisen die verbonden zijn aan het beroep van buitenlandjournalist niet vrij hoog?

Pas op, ik ben geen oorlogscorrespondent maar meer een humanitaire journalist, een journalist van de mensenrechten, die bericht over situaties die eigenlijk niet zouden mogen. Mij zouden ze nooit naar Pakistan of Afghanistan moeten sturen. Daar zijn de gevaren veel te voorspelbaar: bommen, zelfmoordaanslagen,… In Afrika kun je nog onderhandelen. Zo was ik voor de recente verkiezingen  in Kinshasa en trok een foto van een groot gebouw waarop een heel grote affiche van Kabila hing. Opeens komt een politieagent bij mij en zegt:’ Madame weet je niet dat dit een politiegebouw is? ‘ Neen, ik wou een foto maken van de  affiche  van Kabila. Zo moet je je er helemaal uit kunnen praten. Je moet eigenlijk een grote mond hebben én af en toe geld betalen.

Ik ben ook nog eens in Oost-Congo geweest tijdens een conflict. Ik let dan wel op want er zijn altijd gevaren. Het  ergste was ooit toen een kleine jongen van zo’n tien jaar met een kalasjnikov voor mij stond en zei: ‘Donne-moi de l’argent, donne-moi mille francs‘. Dat was even schrikken dan geef je maar rap geld. Je eerste reactie is van: ‘Kom, geef dat eens hier, dat is niet om mee te spelen, of seffens steek ik je in de hoek!’. Maar dan denk je:  oh, die schiet gewoon hé. Dan geef je dat geld, en ik mocht ik gelukkig door.

Hebt u bewust voor de radio gekozen? Wat zijn de verschillen tussen radio of tv maken?

Ik heb niet echt gekozen voor radio. Er was een vacante plaats bij het radionieuws, maar ik heb altijd wel radio willen maken. De laatste jaren is er meer samenwerking tussen  tv, radio en website. Zo doe ik af en toe wel eens tv en radio door elkaar. Ik ben bijvoorbeeld naar de wereldvrouwenmars geweest in  Bukavu (Oost-Congo) en toen had ik een tv-ploeg mee. Ik moest dus voor de radio en voor tv reportages maken.

Als ik radio en tv vergelijk, dan vind ik radio het geweldigste medium omdat het zo snel is. Als er iets gebeurt kunnen ze je één seconde later al op antenne gooien. Het mooiste voorbeeld was onlangs met de verkiezingen in Congo. Ik was naar de verkiezingen zelf geweest, maar de uitslag werd altijd maar uitgesteld. Intussen waren er betogingen  hier in Matongewijk (Brussel). Ik stond  in Matonge met de zendwagen (zo’n wagen die rechtstreeks kan gaan) en we waren tegelijk aan het meeluisteren op radio Okapi in Congo terwijl kiescommissie de uitslagen aan het voorlezen was. Ik noteerde ze mee,  terwijl ik ook aan het messagen was met mijn eindredacteur: ik ging  op tijd zijn, het ging komen, ze zijn nu aan het afroepen, binnen één minuut ga je het weten, steek me maar in het nieuws! Drie seconden nadat ze gezegd hadden met hoeveel procent Kabila gewonnen had kon ik het live brengen in het radionieuws. Ik geef toe  dat je achteraf dan wel staat te bibberen van de stress, maar dat is toch eigenlijk fantastisch: het komt uit Congo en een paar seconden later zit dat al bij ons in het nieuws.

Een journalist bij televisie gebruikt, van alle media, het minst aantal woorden. Televisie is eigenlijk vooral beeld en een klein beetje tekst. Toen ik een tijdje voor tv werkte, zei men: ‘je ziet dat je van de radio komt, schrap, schrap, schrap’. Bij tv kan je meer registers opentrekken: je hebt beeld, geluid, van alles. Radio is voor mij piano en tv is orgel. De mensen luisteren liever naar piano dan naar orgelmuziek.

Hebt u al scoops gehad?

Ik ben niet zo voor scoops, maar de uitslag van de Congo-verkiezingen was een fameuze scoop, dat had niemand anders.  Ik ben ook eens een reportage gaan maken over vluchtelingen in Calais. Dat is zowat mijn tweede dada want ik heb al zoveel vluchtelingensituaties gezien in Afrika: dat heeft me zo fel geraakt, dat is het ergste wat er bestaat. Er was een kamp van Afghanen bij  min 8° C. Ik had tv-camera’s bij. De volgende dag  zei iedereen: ‘dat wisten we  niet – als we dat nu geweten hadden’! En dan denk je achteraf : aha  OK, ‘mission accomplished’.

Hoe stressvol is de job van buitenlandjournalist?

Je wordt natuurlijk vaak geconfronteerd met deadlines, maar die geven je ook een energiestoot.

In Afrika moet de techniek ook wel altijd mee zitten, maar dat is de voorbije tien jaar al heel fel verbeterd. De tijd is voorbij dat ik in een cybercafé moest gaan zitten, daar een computer vinden met een Azerty-toetsenbord. Of het gebeurt al eens dat je dingen moet doorsturen, zoals bij de verkiezingen in Congo in 2006 en het internet niet werkt omdat er een storm is..  En het moeilijkste  is eigenlijk, zeker voor Afrika, dat zij een ander ritme hebben, een ander levensritme of dagritme, maar dat jij je moet aanpassen aan het ritme van hier. Er zijn uitzendingen om vijf, zes, zeven, tien en twaalf uur. Op buitenlandse missie zijn het dikwijls heel lange dagen en heel korte nachten, maar dat vind ik echt niet erg. De reizen die ik  doe wil ik  ten volle uitputten en mijzelf ook eigenlijk.

Zijn die vele buitenlandse reizen verenigbaar met een gezinsleven?

Ik heb twee kinderen, twee zoontjes van 9 en 7 jaar. Ik moet kiezen, me goed organiseren: wat kan, en wanneer? Geen geïmproviseerde reizen meer als vroeger. Als ik geen kinderen had, zou ik tien keer meer kunnen – ook als het VRT-budget er zou zijn, want dat is fel verminderd. Maar zoveel reizen zijn er ook weer niet: vier vijfden van de tijd zit ik niet daar, maar hier. Je kunt ook veel van hieruit doen. Ik krijg ook geluid en beeld van ginder, of we bellen mensen daar. Alleen als je hoort: ‘Katrien Vanderschoot  VRT-nieuws Kinshasa’ dan zit ik daar, anders niet, dan zit ik gewoon hier in Brussel. Dat lijkt allemaal wel leuk, buitenlandredactie en buitenlandjournalist, maar de binnenlanders gaan buiten en de buitenlanders blijven binnen. Dat is zo op de redactie.

Ik breng ook altijd heel leuke souvenirtjes mee voor de kinderen, zoals voetbalshirtjes op de straat gekocht, allemaal zelf gemaakt daar natuurlijk. Dat vinden ze wel heel leuk.

Hebt u tot slot misschien nog tips voor de laatstejaars voor een geslaagde studiekeuze en carrière?

Wat een geslaagde carrière is, dat moet iedereen voor zichzelf uitmaken. Ik zou vooral willen zeggen: laat je niet afschrikken door tegenslagen die je kunt tegenkomen, breek uit je beschermde wereld waar je tot nu toe in zat, verruim je wereldbeeld door directe contacten met andere culturen, ga studeren in het buitenland, doe mee met Erasmus, zorg dat je geen navelstaarder wordt, denk niet ‘zoals ik het heb, is het normaal’, bekijk de dingen op grotere schaal. Je kunt je pas zelf relativeren als je andere dingen gezien hebt. De studiekeuze doet er niet echt toe. Als je daar maar een beetje idealistisch in bent, en de keuze niet voor het geld doet, dat is vooral belangrijk.

Mary Rose Huysmans, 6B

[Interview: Mary Rose Huysmans (6B) en Nikita Gurung (6D)]

Noot: je kan Katrien Vanderschoot beluisteren op de site van deredactie.be. Klik hier.

____________________________________________________

(1) UNHCR= United Nations High Commissioner for Refugees .De Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen of United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) staat aan het hoofd van de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties met dezelfde naam.Het hoofdkwartier van deze organisatie bevindt zich in Genève, Zwitserland.

(2) Op 6 april 1994 werd het vliegtuig van de Rwandese president Habyarimana neergeschoten en kwam de in januari  1994 herkozen president om het leven. Binnen 24 uur begonnen de moordpartijen van Hutu’s op Tutsi’s en gematigde Hutu’s. Op 7 april 1994 stond een sectie Belgische paracommando’s in voor de beveiliging van eerste minister  Agathe Uwilingiyimana. Die dag werd de residentie van Uwilingiyimana omsingeld door Rwandese militairen. De Belgische paracommando’s verzekerden de ontsnapping van Uwilingiyimana maar werden bij deze actie zelf omsingeld. Op bevel van hogerhand moesten ze hun wapens afgeven om zo over hun vrijlating te kunnen onderhandelen. Na hun aankomst in het militaire kamp in Kigali werden ze doodgeslagen met de kolf van een geweer. Het aantal slachtoffers tijdens de genocide wordt geschat op 500.000 tot 1 miljoen doden. Veel Hutu’s en Tutsi’s sloegen op de vlucht en kwamen in overvolle vluchtelingenkampen in het toenmalige Zaïre (nu Democratische Republiek Congo) en andere Afrikaanse landen. Velen kwamen in die kampen om ten gevolge van uitputting, watergebrek, cholera en andere ziektes.